از گنجینه‌های خطی تا روایت‌های شفاهی؛ اردوی علمی دانشجویان تاریخ اسلام دانشگاه میبد در یزد - دانشگاه میبد
از گنجینه‌های خطی تا روایت‌های شفاهی؛ اردوی علمی دانشجویان تاریخ اسلام دانشگاه میبد در یزد
24 Oct 2026
کد خبر: 16239288
تعداد بازدید : 40
به گزارش روابط عمومی دانشگاه میبد، روز چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵، دانشجویان ورودی ۱۴۰۴ رشته کارشناسی تاریخ اسلام دانشگاه میبد، در قالب اردویی علمی، از کتابخانه وزیری و مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان یزد دیدن کردند. این برنامه با هدف آشنایی نزدیک دانشجویان با منابع دست‌اول پژوهش تاریخی، گنجینه‌های مکتوب و تصویری و شیوه‌های نگهداری و دسترس‌پذیر کردن میراث مستند برگزار شد.
نخستین بخش این برنامه به کتابخانه وزیری یزد اختصاص داشت. دانشجویان در بدو ورود با همراهی رباب دشتی، راهنمای موزه از موزه کتابخانه و مجموعه اشیا، تابلوها و آثار به‌نمایش‌درآمده در آن دیدن کردند. اشیای قدیمی، تابلوهای خوشنویسی، اسناد نفیس و عکس‌های تاریخی از جمله آثاری بودند که توجه دانشجویان را به خود جلب کردند.
در ادامه، با همکاری مظفر سالاری، رئیس پیشین کتابخانه، فرصتی فراهم شد تا دانشجویان از مخزن نسخه‌های خطی این مجموعه دیدن کنند؛ مخزنی که بیش از پنج هزار نسخه خطی را در خود جای داده است. سالاری شماری از کهن‌ترین و نفیس‌ترین آثار این مجموعه را به دانشجویان معرفی کرد و درباره ویژگی‌های آنها توضیحاتی ارائه داد. نسخه‌ای نفیس از قرآن کریم با تذهیب‌های چشم‌نواز و نسخه‌ای از کلیات سعدی از جمله آثاری بودند که در این بخش به نمایش درآمدند. دفتر یادبود قدیمی کتابخانه، آراسته به دست‌نوشته‌های شخصیت‌های برجسته علمی و سیاسی، نیز از دیگر آثار مورد توجه در این برنامه بود. همچنین مجموعه «مجمع‌الجواهر» معرفی شد؛ مجموعه‌ای شامل چندین دفتر که مرحوم سیدعلی‌محمد وزیری طی سالیان حیات خود در آنها دست‌خط و تصاویر علمای روزگارش را گردآوری کرده بود. این مجموعه، افزون بر ارزش تاریخی، جلوه‌ای از کوشش‌های وزیری در ثبت و حفظ یاد و آثار شخصیت‌های علمی و دینی زمانه خود به شمار می‌رود.
بخش دیگری از برنامه به آشنایی با اسناد تاریخی کتابخانه اختصاص داشت. دانشجویان با راهنمایی رباب محمدی، کارشناس بخش اسناد با گستره و تنوع اسناد نگهداری‌شده در این بخش آشنا شدند. بیش از ۱۰۰ هزار سند با موضوعات گوناگون اجتماعی، شرعی و سیاسی، در کنار حدود پنج هزار قطعه عکس قدیمی متعلق به دوره‌های قاجار و پهلوی، در این مجموعه نگهداری می‌شود. محمدی در توضیح روند فعالیت این بخش، اطلاعاتی درباره چگونگی گردآوری اسناد، شیوه‌های فهرست‌نویسی، دیجیتال‌سازی و فراهم کردن امکان دسترسی پژوهشگران به این منابع ارائه کرد. این بخش از برنامه، فرصتی برای دانشجویان فراهم آورد تا با بخشی از مراحل تبدیل اسناد تاریخی به منابعی قابل شناسایی و استفاده در پژوهش‌های دانشگاهی آشنا شوند. در پایان بازدید سعید زارع، رئیس جدید کتابخانه در سخنانی به معرفی کتابخانه پرداخت، ظرفیت‌های همکاری بین کتابخانه و دانشگاه میبد مورد اشاره قرار گرفت و قرار شد تمامی دانشجویان حاضر در اردو به صورت رایگان عضو کتابخانه شوند.
مقصد دوم اردوی علمی، مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان یزد بود. در آغاز این بخش، رقیه دوست‌فاطمیها، رئیس مرکز از دانشجویان استقبال کرد و درباره وظایف و فعالیت‌های مرکز و اهمیت اسناد در شناخت و بازسازی گذشته توضیحاتی ارائه داد.
دانشجویان سپس با راهنمایی کارکنان، از بخش‌های مختلف مرکز دیدن کردند و با مراحل گوناگون سامان‌دهی و حفاظت از اسناد آشنا شدند. نخستین ایستگاه، بخش فهرست‌نویسی اسناد بود؛ جایی که اسناد خوانده، بررسی و مطابق استانداردهای مربوط توصیف و فهرست‌نویسی می‌شوند. لیلا حفار، کارشناس فهرست‌نویسی درباره شیوه خواندن و فهرست‌نویسی اسناد توضیحاتی مبسوط ارائه کرد و به پرسش‌های دانشجویان پاسخ داد. دانشجویان نیز کوشیدند با خواندن نمونه‌هایی از اسناد، تجربه‌ای عملی از مواجهه با دست‌خط‌ها و متون تاریخی به دست آورند.
در بخش ورود اطلاعات، دانشجویان از طریق توضیحات ارزشمند ارائه‌شده از سوی مرضیه ابراهیمی‌پور با چگونگی ثبت مشخصات اسناد در سامانه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران آشنا شدند. این سامانه با فراهم کردن امکان جست‌وجو و بازیابی اطلاعات، به پژوهشگران کمک می‌کند اسناد مورد نیاز خود را با سرعت و دقت بیشتری شناسایی کنند؛ امری که در تسهیل تحقیقات تاریخی و کاهش دشواری‌های دسترسی به منابع آرشیوی اهمیت فراوان دارد.
مخزن اصلی اسناد، ایستگاه بعدی این برنامه بود. مصطفی دشتی، مسئول مخزن ضمن معرفی این بخش، درباره شیوه نگهداری اسناد نوشتاری، دیداری و شنیداری توضیح داد و دانشجویان را با چگونگی تفکیک، شماره‌گذاری و رعایت شرایط مناسب برای حفاظت از این آثار آشنا کرد. این بخش، تصویری روشن‌تر از نقش اقدامات تخصصی حفاظتی در صیانت از اسناد و انتقال آنها به نسل‌های آینده به دست داد.
آخرین بخش اردوی علمی به بخش تاریخ شفاهی مرکز اختصاص داشت؛ بخشی که در آن، خاطرات و تجربه‌های افراد به‌عنوان منابعی برای شناخت ابعاد مختلف تاریخ معاصر گردآوری و ثبت می‌شود. حمیده غفوری در این بخش، درباره مفهوم تاریخ شفاهی، شیوه انجام مصاحبه‌ها و اهمیت این منابع در تکمیل شناخت تاریخی توضیحاتی ارائه کرد.
به گفته وی، تاکنون با حدود 300 نفر از مطلعان و معمرین شهر یزد مصاحبه‌هایی به مدت مجموعاً ۴۰ هزار دقیقه انجام شده است که از این میزان، حدود ۲۰ هزار دقیقه پیاده‌سازی شده و به متن تبدیل شده است. این مجموعه، ظرفیت ارزشمندی برای مطالعه تاریخ اجتماعی و فرهنگی یزد و ثبت تجربه‌های زیسته نسل‌هایی فراهم می‌کند که خاطرات و روایت‌های آنان می‌تواند زوایای کمترشناخته‌شده گذشته را روشن سازد.
اردوی علمی دانشجویان تاریخ اسلام دانشگاه میبد در ساعت ۱۳ پایان یافت. دانشجویان پس از صرف ناهار در پارک هفتم تیر یزد، به دانشگاه بازگشتند.
این برنامه آموزشی، با پیوند دادن آموخته‌های نظری دانشجویان با تجربه مستقیم کار در کتابخانه‌ها و مراکز اسنادی، فرصتی برای آشنایی عملی آنان با منابع دست‌اول، روش‌های ارزیابی و سازمان‌دهی اسناد و اهمیت حفاظت از میراث مکتوب و شفاهی فراهم کرد؛ تجربه‌ای که می‌تواند در مسیر آموزش مهارت‌های پژوهش تاریخی و انجام تحقیقات مبتنی بر اسناد، سودمند باشد.